Zaal de Unie, 30 september 2002
Camera's of welzijnswerkers: repressie versus preventie?
Veiligheid was het hoofdthema van de politieke campagnes in het verkiezingsjaar 2002 en is ook het hoofdthema van vele nieuw gekozen stadsbesturen en het kabinet Balkenende. De politici, die de bij de kiezers gewekte verwachtingen moeten waarmaken hebben het niet gemakkelijk. De financiële ruimte is beperkt en er moeten dus keuzes worden gemaakt. Meer blauw of meer welzijnswerkers? Repressie of preventie?
Geen theateropzet in Zaal de Unie deze avond. Vier grote hoge zetels en een vijftigtal gewone stoelen staan opgesteld in een grote cirkel. Een verwijzing naar Koning Arthur’s tafelronde? Wie weet. Het is in ieder geval de bedoeling dat iedereen vanavond zijn zegje kan doen. Gasten en publiek. Want als er een thema is waarover iedereen een mening heeft, dan is het wel veiligheid.
Gevoel of werkelijkheid?
De wethouder voor Leefbaar Rotterdam Rabella de Faria en de Goudse wethouder Piet van der Sluijs (ChristenUnie) halen regelmatig het landelijk nieuws. De eerste door het tamelijk omstreden preventief fouilleren in de Rotterdamse binnenstad, de tweede met een tiental Gouden regels van goed gedrag, die Gouda weer leefbaar moeten maken.
“In het collegeprogramma van Rotterdam komt het woord ‘gevoel’ erg vaak voor”, opent gespreksleider Liesbeth Levy de avond. Wordt het gevoel van onveiligheid wel gestaafd door de werkelijkheid?” Van der Sluijs erkent dat het gevoel van onveiligheid zeker gevoed wordt door veelvuldige berichtgeving over criminaliteit in de media. Maar ook doordat mensen niet zelden ervaren dat hun aangifte van een misdrijf op het politiebureau in een lade verdwijnt. “Dat maakt dat veel mensen het gevoel hebben er alleen voor te staan. Er zijn wel veel regels, maar de beleidsmakers en handhavers verbinden er geen gevolgen aan”, aldus de wethouder.
“Niks gevoel, maar feiten”, zegt Jaffe Vink, hoofdredacteur van het katern Letter & Geest van dagblad Trouw, vanaf de tweede hoge stoel. In de laatste veertig jaar is de criminaliteit met 540 procent toegenomen. En daar is de bevolkingstoename al in verrekend.”
“Ja”, zegt ook de vierde gast Alex Voets, kenner van preventieprojecten en directeur van de stichting De Wijk is van ons Allemaal. “De criminaliteit is toegenomen. En er zijn nieuwe vormen van criminaliteit bijgekomen, harde berovingen, groepsverkrachtingen, die tot 20 jaar geleden niet zoveel voorkwamen. Dat versterkt het gevoel van onveiligheid. Maar we merken bij ons werk in de wijk dat mensen zich onveiliger voelen omdat ze elkaar niet meer kennen. Er is een hoge mate van anonimiteit in de samenleving. De samenstelling van bevolking in wijken is heel sterk veranderd. Maar we hebben het wel degelijk over harde cijfers. De gemeente Amsterdam, waar ik woon, heeft onlangs bekend gemaakt met 15.000 criminele jongeren te kampen te hebben, waarvan het gros van Marokkaanse of Antilliaanse afkomst is.”
Onveiligheid heeft een kleur
Heeft onveiligheid dan een kleur gekregen? Haakt Levy meteen in. Voets: “Ja, ik denk het wel. Vanuit een gevoel van misplaatste correctheid, is hier de laatste jaren niet over criminaliteit in relatie tot allochtone bevolkingsgroepen gesproken. Dat heeft het gevoel van onveiligheid ten aanzien van deze groepen alleen maar versterkt.
“Vijfenvijftig procent is allochtonen criminaliteit”, vult Vink aan. “onveiligheid heeft inderdaad een kleur.” Hier en daar stijgt een zucht op uit de zaal: ‘we zijn er weer... maakt iemands kleur uit?’ Elders wordt geknikt.
Jaffe Vink reageert. “Ja dat maakt wel uit!” zegt hij op felle toon. “Je riskeert heel tragische situaties wanneer je de culturele achtergrond van criminaliteit niet onderkent. Je hebt hele specifieke sociaal economische of cultureel gerelateerde problemen. Wanneer je die aspecten niet bekijkt, laar je een hele bevolkingsgroep stikken.”
Voormalig zakenvrouw van het Jaar Rabella de Faria heeft haar ‘targets’ gesteld met betrekking tot de veiligheid. Ook zij benadrukt dat het is niet een kwestie van gevoel is. “Rotterdam is moordstad nummer 1. Zelfs Amsterdam heeft ons niet ingehaald.”
“Jawel,”, werpt een man in de zaal tegen. “Maar de slachtoffers van de moorden zijn veelal afkomstig uit het criminele circuit, niet zozeer de man in de straat. Tenminste, wanneer hem de kogels die gepaard gaan bij een afrekening niet om de oren vliegen…”
“Waar de moorden plaatsvinden maakt niet uit”, reageert Voets, het veroorzaakt een enorm gevoel van onveiligheid. Dat moet gerespecteerd en aangepakt worden.”
‘We doen het met elkaar’- gevoel
In het publiek zit ook Mea van Ravenstein, raadslid voor D66. Zij noemt de stadsvernieuwing als een van de oorzaken van onveiligheid. “Dat heeft heel veel aan mobiliteit veroorzaakt, veel burgers zijn verspreid over de stad terwijl hun eigen wijken weer opgebouwd werden. Dat heeft de sociale infrastructuur kapot gemaakt. Deze is ook niet meer teruggekomen. Ook migranten hebben niet de mogelijkheid gehad een sociale cohesie op te zetten. Zorg dat de preventie van de grond komt, laat het gevoel ‘we doen het met elkaar’ herleven.”
In Gouda is men onlangs een poging gestart om de samenhang in de stad terug te brengen. De stadsetiquette bestaat uit tien Goulen regels voor Gouda, die onder meer respect voor elkaar en de politie, Nederlands spreken bevatten. De overheid moest meer de normen en waarden handhaven, was het credo. Om te weten te komen wat die normen en waarden precies zijn, zijn we de stad in gegaan. Uit een bevolkingsenquête dat twee jaar duurde zijn de toen tien regels gekomen.” Maar het blijft niet bij de softe aanpak , verzekert Van der Sluijs. De echte raddraaiers in de kaasstad worden met harde hand aangepakt door het gezag.
“Sociale cohesie en normen en waarden terug in de samenleving is alles mooi en wel”, vindt een blonde vrouw van in de dertig op de eerste rij. “Maar er is al jaren een kaalslag gaande in het welzijnswerk, waarin ik werkzaam ben. Er is van alles wegbezuinigd en voor nieuwe initiatieven is geen geld. “Neem het ambulante jongerenwerk. We hebben maandelijks vijf minuten om met een probleemjongere te praten. Zo bouw je geen relatie op, laat staan dat je hem behoorlijk kunt begeleiden.”
Ondergrens van hufterigheid
Het is vechten tegen de bierkaai, voor wijk- en welzijnswerk. Dit wordt schrijnend duidelijk wanneer Voets bekent een voorstander te zijn van de harde aanpak. “We zijn door de ondergrens van balorigheid en hufterigheid gezakt, die je niet wegneemt met sociale cohesie en wijkprojecten. Dat is dweilen met de kraan open. In grote steden blijkt helaas dat repressie de meest effectieve oplossing is.” Het water staat het welzijnswerk aan de lippen. Zonder repressie kan zij haar werk niet doen, waarschuwt Voets met spijt in zin stem.
Repressie dus. Kortweg: meer blauw op straat, meer camera’s, het weren van personen uit delen van de stad. Onlangs werd in de binnenstad preventief gefouilleerd. “Is dit geen korte-termijn strategie?” wil Liesbeth Levy weten. Wethouder De Faria vindt van niet. “Het is niet alleen repressie. We zijn ook bezig aan wijkveiligheidsplannen. Een wijkgerichte aanpak op basis van plannen die in acht onveilige wijken al zijn geschreven. In de ene wijk speelt drugsoverlast, in de andere wijk zijn dat criminele jongeren. Het is de combinatie van aanpak waarvoor ik en de burgemeester ons hardmaken”, aldus De Faria.
De kleur van onveiligheid: blauw?
Kan het zijn dat het vele blauw op straat juist onrust met zich meebrengt?, vraagt Levy zich hardop af. “als zelfs de hoofdcommissaris van politie een noodkreet slaakt en zegt dat teveel spierballenvertoon een averechts effect heeft. Wijken worden er onrustig van.” Ze krijgt bijval van een jongen uit de zaal: “Die nacht dat er gefouilleerd werd op de Kruiskade werd ik gebeld door vrienden: ga daar niet heen zeiden ze, het is er gevaarlijk. De politie houdt je zonder reden aan en mogen je fouilleren. Ik ervaar dat als bedreigend. Mijn naam is overigens Naem Sadiq en ik ben geboren in Rotterdam.” Applaus is Naem’s deel. Als onveiligheid een kleur heeft, is dat voor sommigen blauw.
De politici zien zijn punt niet echt. Als je toch niets op je kerfstok hebt… Naem staat echter niet alleen. Een donkere vrouw vertelt dat de mogelijkheid dat de politie haar tussen het winkelende publiek uitpikt haar beangstigt. “Dit gebeurt. En niet op grond van mijn houding, maar op grond van mijn kleur. Wat blanken als veilig ervaren zien zwarten juist als onveilig. Sorry dat ik in zwart/wit praat , maar zo ervaar ik dat.”
Vink: “Jij ervaart dat zo, maar dat hoeft toch geen werkelijkheid te zijn”
Mea van Ravenstein: “Als zij dat ervaart dan is dat zo.”
De tongen komen goed los. “Die repressie is een noodzakelijke fase, dat heb je maar te pikken!’ roept ene oudere heer met een stem als een klok.
“Fouilleren levert minder op dan deugdelijke preventie,”zegt de blonde vrouw uit het welzijnswerk. “Maar fouilleren is zichtbaarder naar het publiek toe. Dat krijgt het gevoel dat er iets gebeurt terwijl het in werkelijkheid erg weinig oplevert.”
Een kakofonie barst los. “Criminaliteit is een sociaal-economisch probleem”, “De culturele achtergronden moeten niet vergeten”, ‘Zero tolerance voor de rotte appels’ ‘Ja maar wat wil je dan aanvangen met de rotte appels?’ “Altijd tegen het einde van de avond komen de tongen los”, verzucht Levy met een glimlach. “Maar goed dat we volgende maand weer een debat hebben.” Al discussierend verplaatsen gasten en publiek zich naar het restaurantgedeelte. Het bleef nog lang onrustig in De Unie…
de thermometer is een debatserie waarin de temperatuur van het maatschappelijk klimaat in stad en land wordt gemeten. Gekeken wordt naar de praktische bruikbaarheid van politieke ideeën en theorieën. de thermometer is een samenwerkingsverband van het Landelijk Bureau ter Bestrijding van Rassendiscriminatie (LBR), de Stedelijke Adviescommissie Multiculturele Stad (SAMS), Studium Generale Erasmus Universiteit en de Rotterdamse Kunststichting (RKS).
Informatie: RKS Shervin Nekuee (010) 433 58 33, LBR Jeroen Visser (010) 201 02 01, SAMS Leo Balai (010) 213 30 81.